Nao veul jaoren vrundschap muit het mij slim da'k afscheid nimmen moet van mien goeie vrund en collega-schriever Gerard Nijenhuis. Op 23 oktober j.l. kwam hij oet de tied. In 2011 ha'k understaond interview met Gerard veur de Taolkraant.
Veur het 50e nummer van De Taolkraant leek het
de redactie mooi um het vraogpraotie te holden met Gerard Nijenhuis, umdat hij
as schriever al roem 50 jaor een belangrieke plek hef in Drenthe. Daornaost hef
hij veul daon in het belang van de Drèentse taol. En aaid is hij nog actief. Zo
kwam in 2010 zien roman ´De dag dat vader verdween´ oet bij Het Drentse Boek en
was hij de leste paor jaor de eerste gemientedichter van Borger-Odoorn. Wij heb
het met Gerard over zien eigen schrieverij en wat er daordeur wieder op taofel
komp.
Van Gieten naor Stad
Gerard Nijenhuis publiceerde zien eerste gedicht ‘In
Memoriam’ in 1952 in het maondblad Drenthe. Het was een Drentstaolig
gedicht veur een jong oet Gieten, die as tbc kreeg en daordeur oet de tied
kwam. Gien wonder dat dit Gerard bezunder raakte, want zölf wus hij maor al te
goed wat het betiekende um tbc te hebben. Zien eigen mam lag jaorenlang in
aofzundering in een speciaol hoesie in de toen, umdat ze die ziekte har.
Gelukkig kwam zij der oeteindelijk wel goed deurhen en weur het dreigende ‘Dien
mam wordt niet weer beter’, wat Gerard as jonkie vaok te heuren kreeg, gien
waorheid.
Het zul maor zo kunnen dat dat gedicht in het maondblad Drenthe
destieds de andacht trök van Tonny van der Veen, de man van de Regionale Omroep
Noord, die aaid op zuuk was naor nei talent veur het Drèents programma. Want
toen Gerard as student theologie naor Grunning gung, duurde het niet lang veur
Tonny van der Veen hum vreug um met te warken an dat programma. Met Hans
Heyting, die ok veur de RON(O) warkte, was Gerard al eerder in de kunde kommen
en zij kunden vortdaolijk goed met mekaor geworden. Ok Gerriet Wilms en Max
Douwes waren in die tied vaste metwarkers an het radioprogramma. Veur de
rubriek ‘Drèentse dreumerijen’ schreef Nijenhuis under de schoelnaom Harm
Werners verhaolen, die in 1955 bundeld bint under de titel Um ’t hemelriek.
Veural in ’t begun waren twee meer ervaoren schrievers van
belang veur Gerard. Wat het Nederlandstaolige anbelangt was dat Ben van
Eysselsteijn. Maor deur het lezen van het wark van Hans Heyting leerde Gerard,
daj deur de Drèentse taol te gebroeken een intimiteit bereikt die in het
Nederlands moeilijker vuulbaor te maoken is. Naost het aofstandelijke van het
Nederlandstaolige ráákt het Drèents veul meer, waor het giet over de
binnencirkel van het leven, over verdriet, ervaoringen.
Initiatieven
In 1953 was Gerard Nijenhuis ien van de oprichters van de
Drentse Schrieverskring, die tot 1996 bestaon hef. Doel daorvan was um in
contact te kommen met aandere Drèentstaolige schrievers, lezings te holden, met
mekaor van gedachten te wisselen over geschiedenis en taol, benaom van Drenthe.
Het was een inspirerende tied, met schrievers as Jan Naarding, Johan Hidding,
Nel Meyboom-Veltman, H.J. Prakke en de al eerder nuumde Gerriet Wilms.
Nijenhuis was ok ien van de oprichters van het maondblad Oeze Volk.
Deur de komst van het Drents letterkundig tiedschrift Roet
en daorin publicerende jongere schrievers, veraanderde ok ien en aander binnen
de Schrieverskring. De jongere leden hadden
meer kritiek op de maotschappij en andacht veur politiek, wat ok tot
oetdrukking kwam binnen de Schrieverskring. Veur paartie oldere schrievers was
dat reden um heur lidmaotschap op te zeggen. Maor Nijenhuis en met hum nog wat
oldere schrievers, hadden daor weinig problemen met en publiceerden naost Oeze
Volk ok in Roet.
Oeteindelijk weur de Schrieverskring opheven in 1996, maor
nao een periode van inmiddels vieftien jaor zunder Schrieverskring, is ’t
lichtkaans gien gek idee um een heroprichting te overwegen. Zu’n organisaotie
hef toch ok een bepaolde saomenbindende functie en Gerard vindt het eigenlijk
wel een gemis dat dat er nou niet is. ‘De neie Drèentse Schrieverskring’ zul
een neie naom kunnen wezen. Zölf het initiatief daorveur nog ies nimmen wil hij
niet, maor bij heroprichting zul hij wel weer lid worden.
In zien studententied was Nijenhuis veurganger in de eerste
Drèentse kerkdienst die bij de RONO te beluustern was en laoter preekte hij op
veul plaotsen in Drenthe in de streektaol. In die tied as domnee gung de
creativiteit miest zitten in preken en inleidings. Hij woonde inmiddels in
Noord-Holland. Begun jaoren ’70 stopte hij as predikant en kreeg hij in
Grunning wark as bedriefsmaotschappelijk warker. Boetendes verhoesde hij weer
naor Drenthe en kwam der ok weer meer ruumte veur literair wark: proza en
poëzie, zowel in het Nederlands as in het Drèents. Streektaol, zeg Gerard, hef
zien beparkings, maor zit dichter bij je. Het is as de binnenvoering van een
jas. Het Nederlands döt wat officiëler an.
Schrieven um wiezer te worden
Eigenlijk was hij het liefst schilder of musicus west, um
zunder woorden emoties tot oetdrukking te kunnen brengen in een universele
taol. Desalniettemin hef schrieven een bepaolde funcie veur hum en kan het een
manier wezen um dingen oet te zuken. Vraogen die hum bezigholdt bint
bijveurbield: Wat blef er over as alles van je afvalt? Wat betiekent
sexualiteit? Hoe leeft mèensken deur, nao bepaolde veraanderings in heur leven?
Deur zien schrieven perbeert Gerard daor een vinger achter te kriegen.
Hij wes erop, dat in bijna al zien boeken ien gesprek
veurkomt wat een scharnierpunt is. In Het verbörgen leven (2004) is
dat bijveurbield het gesprek van Jentje met Alfons en in De dag dat vader
verdween (2010) het gesprek op het kerkhof tussen Julius en Hilbert. In
alle boeken speult dialogen een belangrieke rol. Gerard schref ze in de directe
rede, in de spreektaol. Die dialogen moet onthullend wezen over de persoon en
ze moet zien laoten wat diegene
lichtkaans juust niet wil laoten zien. Aj zien boeken in hoes hebt, moej
ze der nog maor ies op naoslaon.
Hij hef gien vaste schriefplek in zien hoes in Brönneger, al
is hij wel vaok boven an ‘t wark. Op grote vellen papier ontstaot de eerste
zinnen, de eerste heufdstukken, die laoter dan in de computer zet wordt. Gerard
schref het liefst in de mörgen en eerst in stilte. Maor as het verhaol goed op
gang is, kan ’t wezen dat er meziek klinkt. Zo drèeide tiedens het schrieven
van Het verbörgen leven de viefde symfonie van Mahler geregeld.
In jannewaori van dit jaor is Gerard stopt met zien wark as
gemientedichter van de gemiente Borger-Odoorn. De leste twee jaor schreef hij
in die functie um en nabij 25 gedichten, die as hij zölf ‘gebruukspoëzie’
nuumt. Hij vun ’t meraokel mooi um te doen. Het waren gedichten in zowel het
Nederlands as het Drèents, op eigen initiatief dan wel in opdracht maokt, of
ter gelegenheid van bijveurbield een bepaolde bijienkomst.
Al met al kan Gerard best tevreden wezen over zien literaire
productie, de initiatieven die hij deur de jaoren hen nam binnen de Drèentse
literaire wereld en zien inzet veur het Drèents. Zölf rekent hij Onteigening
(1987), Het verbörgen leven en De dag dat vader verdween tot zien
beste wark. Over dat leste boek is hij het miest te spreken. Het is vrij
concentreerd schreven en weur in Drenthe ok goed verkocht. As ’t even wil, zal
der nog wel weer ies een boek van hum verschienen, al bint daor nog gien vaste
plannen veur.
Binnen de Drèentse schrieverij van tegenwoordig mist Gerard
de kritische toon, de satire, het franterige. Eerder waren der meer schrievers
die het anduurden um problemen an te pakken. Dat gebeurt nou veul minder.
Wat, tenslotte, wèenst Gerard Nijenhuis het Drèents toe veur
de toekomst?
Een meer wetenschappelijke benaodering, zoas hij dat ooit
veur zich zag in een op te richten Drèentse Academie, een wat kritischer,
beetien franterige toon en hij eindigt met ‘leve de poëzie!’
Suze Sanders
Gerard Nijenhuis kreeg op 3 juni 2018 het eerste exemplaor van de DSK bloemlezing 'Alles wat hier wortel schiet'.
.JPG)
.jpg)
.JPG)
